Har bir loyiha kapital «taxlami» bilan moliyalashtiriladi. Har bir qatlam turli darajadagi xavfni koʻtaradi, turli daromad kutadi va pul oqimiga turlicha daʼvo qiladi. Toʻgʻri nisbat koʻpincha ishlaydigan loyiha bilan hech qachon boshlanmaydigan loyiha oʻrtasidagi farqdir.
Toʻrt qatlam
- Ustuvor qarz. Eng arzon va eng xavfsiz qatlam, birinchi boʻlib toʻlanadi. Odatda banklar yoki taraqqiyot institutlaridan, aktivlar garovi evaziga.
- Mezonin. Qarz va ulushli kapital oʻrtasida joylashgan. Qimmatroq, lekin sponsor kiritishi kerak boʻlgan oʻz kapitalini kamaytiradi.
- Imtiyozli kapital. Oddiy ulushli kapitaldan yuqori turadi, koʻpincha qatʼiy imtiyozli daromad va cheklangan oʻsish imkoniyati bilan.
- Oddiy ulushli kapital. Yoʻqotishlarni birinchi boʻlib qabul qiladi va oxirgi boʻlib toʻlov oladi — aynan shu qatlam oʻsishdan foyda koʻradi.
Nisbatni qanday belgilaymiz
Biz kapitaldan emas, pul oqimlaridan boshlaymiz. Ular qanchalik bashorat qilinadi? Shartnomaga asoslanganmi, indeksatsiya qilinadimi yoki bozorga bogʻliqmi? Pul oqimi qanchalik ishonchli boʻlsa, loyiha shunchalik koʻp ustuvor qarzni xavfsiz koʻtara oladi.
Soʻng sponsorga nima kerakligini soʻraymiz: nazorat, tezlik, arzonroq kapital yoki koʻproq moslashuvchanlik. Kuchli shartnomaviy daromadli loyiha yetmish foiz qarz koʻtarishi mumkin; erta bosqichdagi development loyihasiga esa asosan ulushli kapital kerak boʻlishi mumkin.
Eng yaxshi kapital tuzilmasi eng arzoni emas. U — yomon yildan omon chiqadigani.
Keng tarqalgan xatolar
- Barqarorlik oʻrniga qarz yukini maksimal darajaga chiqarish.
- Muddatlar nomuvofiqligi — uzoq muddatli aktivlar uchun qisqa qarz.
- Daromad va moliyalashtirish oʻrtasidagi valyuta xavfini eʼtiborsiz qoldirish.
- Muddati loyihanikidan qisqaroq boʻlgan hamkorlarni jalb qilish.
Bizning oʻrnimiz
Biz mezonin, imtiyozli va oddiy ulushli kapitalga sarmoya kiritamiz hamda oʻzimiz biladigan kreditorlar bilan ustuvor qarzni tashkil etamiz. Bir vaqtda bir nechta qatlamda boʻlganimiz uchun manfaatlarimiz alohida transh bilan emas, loyihaning uzoq muddatli salomatligi bilan bogʻliq.
